نگاهی به انگیزه ها و اهداف بعثت درقران وروایات

با بررسی آیات قرآن و روایات پیامبر(ص) و امامان(ع) به دست می آید که انگیزه بعثت و اهداف آن در دو پایه خلاصه می شود:

۱ نفی معبودهای باطل و عوامل سقوط.

۲ پیمودن راههای تکامل در ابعاد گوناگون که اساس آن اعتقاد به یکتایی و بی همتایی خداست.

ولی در پرتو تجزیه و تحلیل آیات و روایات، می توان به ده انگیزه و هدف از اهداف و انگیزه های بعثت اشاره کرد که عبارتند از:

۱ اتمام حجّت، چنان که در آیه ۱۶۵ سوره نساء می خوانیم: رُسُلاً مُبَشِّرینَ وَ مُنْذِرینَ لِئَلاّ یَکُونَ لِلنّاسِ عَلَی اللّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ؛ پیامبرانی که بشارت

دهنده و بیم دهنده بودند، تا بعد از این پیامبران، حجّتی برای مردم بر خدا باقی نماند (و بر همه اتمام حجّت شود)

۲ رفع اختلاف، چنان که در آیه ۲۱۳ سوره بقره می خوانیم:

کانَ النّاسُ اُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللّهُ النَّبِیینَ مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرینَ وَ اَنْزَلَ مَعَهُمُ الْکِتابَ بِالْحَقِّ لِیَحْکُمَ بَیْنَ النّاسِ فیَما اخْتَلَفُوا فِیهِ؛

مردم در آغاز یک دسته بودند و تضادی در میانشان وجود نداشت، به تدریج جوامع و طبقات پدید آمد، و اختلافات و تضادهایی در میان آن ها رخ داد

در این حال خداوند پیامبران را برانگیخت، تا مردم را بشارت و بیم دهند، و کتاب آسمانی که به سوی خود دعوت می کرد، با آنها نازل نمود، تا در میان

مردم در آن چه اختلاف داشتند، داوری کند.

۳ قیام به عدالت، چنان که در آیه ۲۵ حدید می خوانیم:  لَقَدْ اَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَیِّناتِ وَ اَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکِتابَ وَالْمِیزانَ لِیَقُومَ النّاسُ بِالْقِسْطِ؛

ما رسولان خود را با دلایل روشن فرستادیم، و با آنها کتاب (آسمانی) و میزان (شناسایی حق از باطل و قوانین عادلانه) نازل کردیم، تا مردم قیام به عدالت کنند.

۴ آزادی و آزادگی، و رهایی از امور بیهوده و خرافات، چنان که در آیه ۱۵۷ سوره اعراف می خوانیم:

اَلَّذِین یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ… وَ یَضَعُ عَنْهُمْ اِصْرَهُمْ وَ الاَغْلالَ الَّتی کانَتْ عَلَیْهِمْ؛

کسانی که از فرستاده خدا پیامبر(ص) پیروی می کنند… پیامبری که بارهای سنگین و زنجیرهایی را که بر آنها بود (از دوش و گردنشان، برمی دارد.

منظور از زنجیر در این جا عبارت است از: زنجیر جهل و نادانی، بت پرستی و خرافات، انواع تبعیضات و بی عدالتی ها، قوانین نادرست، و اسارت و استبداد

در چنگال طاغوت ها است.

۵ هدایت، امر به معروف و نهی از منکر و رهایی از ظلمت ها و کشیدن انسان ها به سوی نور، چنان که در آیه ۱ و ۵ ابراهیم، و ۱۶ مائده و ۱۷۵ اعراف آمده،

از جمله در آیه یک سوره ابراهیم می خوانیم:  الر * کِتابٌ اَنْزَلْناهُ اِلَیْکَ لِتُخْرجَ النّاسَ مِنَ الظُّلُماتِ اِلَی النُّورِ؛ این کتابی است که بر تو ای پیامبر نازل کردیم،

تا مردم را از تاریکی های (شرک و ظلم و جهل) به سوی روشنایی (ایمان، عدل و آگاهی) به فرمان پروردگارشان درآوری.

۶ آموزش کتاب و حکمت، چنان که در آیه ۲ سوره جمعه می خوانیم:

هُوَ الَّذی بَعَثَ فِی الاُمِیّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَکّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَالْحِکْمَةَ؛

خداوند کسی است که در میان جمعیّت درس نخوانده، رسولی از خودشان برانگیخت که آیاتش را بر آنها می خواند، و آنها را تزکیه می کند،

و به آنان کتاب (قرآن) و حکمت می آموزد.

۷ تهذیب و پاک سازی، چنان که در آیه ۲ جمعه (آیه قبل) همین مطلب ذکر شده است.

۸ آزادی انسان ها از زیر یوغ طاغوت ها و استکبار، چنان که در آیه۳۶ نحل می خوانیم:

وَ لَقَدْ بَعَثْنا فِی کُلِّ اُمَّةٍ رَسُولاً اَنِ اعْبُدُواللّهَ وَاجْتَنِبُوا الطّاغُوتَ؛ ما در هر امّتی رسولی برانگیختیم که خدای یکتا را بپرستید و از طاغوت اجتناب کنید .

۹ تقویت و ارتقاء تفکّر و اندیشه صحیح و والا، چنان که امام کاظم(ع) فرمود:

مابَعَثَ اللّهُ اَنْبِیائَهُ وَ رُسُلَهُ اِلی عِبادِهِ اِلاّ لِیَعْقِلُوا عَنِ اللّهِ… وَاَکْمَلُهُمْ عَقْلاً اَرْفَعُهُمْ دَرَجَةً فِی الدُّنْیا وَالآخِرَةِ؛

خداوند پیامبران و رسولان را به سوی بندگانش مبعوث نکرد، مگر این که از جانب خدا تعقّل کنند و بیندیشند و از این سو، بر معلومات و

ارتقاء فکری خود بیفزایند .(۱)

۱۰ تکمیل و ارتقاء ارزش های اخلاقی، چنان که رسول اکرم(ص) فرمود: اِنَّما بُعِثْتُ لاُتَمِّمَ مَکارِمَ الاَخْلاقِ؛ همانا به پیامبری برانگیخته شده ام تا ارزش های

اخلاقی را به کمال برسانم.(۲)

و در سخن دیگر فرمود: اِنَّما بُعِثْتُ لاُتَمِّمَ حُسْنَ الاَخْلاقِ؛ همانا مبعوث شده ام تا نیکی اخلاق را به درجه عالی و کمال برسانم.

امید که در پرتو بعثت از تمام فرهنگ های بیگانه، رهایی یابیم و جسم و جان خود را با تعالیم انبیا خصوصا پیامبر بزرگ اسلام شست و شو دهیم.

۱۸- شیخ محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۱۶٫

—————————————–

۱و۲ کنز العمّال، حدیث ۵۲۱۷ و ۵۲۱۸٫

بر گرفته شده از کتاب بعثت یا طلوع خورشید. ممحمد مهدی اشتهاردی