نورانیّت کلمات معصومین علیه‏ السلام و تأثیرى که بر دلها مى ‏گذارد، آن سخنان را متمایز و ممتاز ساخته است.
پروردگان مکتب و مؤمنانِ به خدا و رسول صلى ‏الله‏ علیه ‏و‏آله و مبدأ و معاد، با «قرآن» و «حدیث» زنده‏اند و حیات روحى خویش را مدیون هدایت‏ هاى اولیاى الهى‏ اند.
تأکید و تشویقى که ائمّه(ع) درباره خواندن، حفظ کردن، یادآورى و گردآورى احادیث دارند، ضرورت توجّه بیشتر به این کلمات نورانى را گوشزد مى ‏کند و حفظ «چهل حدیث» و نشر آن جایگاه والایى مى‏ یابد.
آخرین سفیر الهى، حضرت محمد صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله که آورنده برترین دین و عالیترین مکتب است، رسالت خود را تکمیل فضایل و مکارم اخلاقى معرفى فرموده است: «بُعثت لِأُتَمِّمَ مَکارمَ الأخلاق». زندگانى پربرکت آن حضرت نیز گویاى میزان موفقیّت وى در ساختن امّتى با ایمان، وارسته، خداجو و با فرهنگ است.
رسول‏خدا صلى ‏الله‏ علیه ‏و‏آله، بیش از گفتار، با رفتارش مردم را به خدا و معنویّات جذب کرد و اخلاق وى، مهمترین تأثیر در تربیت انسانى آن قومِ‏رها شده از جاهلیّت و گرویده به نور اسلام داشت. در کنار «قرآن کریم»، گنجینه گسترده و گرانبهایى از معارف والا و ناب، در سخنان رسول خاتم صلى‏ الله‏ علیه ‏و‏آله نهفته است که بهره‏ گیرى از آنها و آراسته شدن به آن فضایل را الزامى مى ‏سازد. از این رو، گردآورى «چهل ‏حدیث» از گهرهاى فراوانى که در مجموعه‏ هاى حدیثى علماى اسلام تدوین شده است، گامى جهت نشر تعالیم اخلاقى و انسان‏ ساز نبوى است.
در چگونه زیستن و چگونه بودن و چگونه تربیت کردن، مطمئن ‏ترین راه، سیره و سخن پیامبر اکرم صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله است که خداى متعالى، هم اخلاق او را به عنوانِ «خُلقِ عظیم» ستوده است، و هم سخنان او را متّکى به وحى و دور از هوى و هوس معرفى کرده است: «ما ینطق عَنِ الهوى». الگوى تربیتى ما شخصیّت رسول اکرم صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏آله و رهنمودهاى حکیمانه آن پیامبر رحمت و اسوه هدایت و کمال است. این است مبناى روى آوردن ما به روایات معصومین علیهم‏ السلام.
بارى … در این مجموعه، چهل گوهر نفیس از احادیث پیامبر صلى ‏الله ‏علیه‏ و‏آله برگزیده ‏ایم، تا به شما شیفتگانِ عترت و اهل بیت، تقدیم کنیم. البته گزینش چهل سخن از احادیث پیامبر صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله واقعا دشوار است. مثل آن است که از بوستانى پر گل و معطّر و سرشار از گلهاى رنگارنگ و زیبا و روح نواز که هر گلى، شمیم دل انگیزى دارد، بخواهیم دسته گلى بچینیم.
حکمتهاى نبوى و احادیث آن حضرت، هر کدام ناب‏تر از دیگرى و هر یک نفیس‏تر و عزیزتر از آن دیگر است. با این حال، چاره‏اى جز انتخاب این چهل گوهر نبود.
امید است که ارباب معرفت و اهل بصیرت را مقبول افتد و چراغ راهمان در زندگى فردى و معاشرت هاى اجتماعى باشد.
قم ـ جـواد محـدثى
دى ۱۳۷۷

زندگینامه پیامبر اسلام صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله

حضرت محمد بن عبداللّه‏ صلى ‏الله‏ علیه ‏و‏آله، پیامبر بزرگوار اسلام و آخرین فرستاده خداوند براى هدایت بشر بود، که آیین اسلام را آورد و معجزه پایدار او «قرآن» بود و با صبر و مقاومت در راه اسلام و با تکیه به حسن خلق و جاذبه‏ هاى اخلاقى، توانست در آن عصر جاهلیّت، امّتى عظیم پدید آورد.
پدرش عبداللّه‏ و مادرش آمنه بود. میلاد فرخنده‏اش در ۱۷ ربیع الأوّل سال «عام‏الفیل» در مکه معظّمه اتفاق افتاد. از کودکى، ویژگیهاى خاصّ او توجّه همگان را به خود جلب مى‏ کرد و آینده تابناکى را براى حضرتش پیش‏بینى مى‏کردند. در ۲۰ سالگى با حضرت خدیجه که از زنان ثروتمندان و با شخصیت و پاکدامن عرب بود ازدواج کرد و در چهل سالگى از سوى خدا به پیامبرى مبعوث شد و نخستین آیات قرآن در «غار حرا» بر قلب حضرت فرود آمد.
مدّت ۱۳ سال در مکّه مردم را به توحید دعوت کرد و بتدریج، پیروان او زیاد شدند و برخى به سرزمین دور دست حبشه مهاجرت کردند. در پى فشارها و آزارهاى مشرکان قریش، خود و یاران مسلمانش به مدینه هجرت کردند. حضرت رسول صلى ‏الله ‏علیه ‏و‏آله ده سال بقیّه عمر خود را در مدینه به عنوانِ پیشواى دینى و سیاسى مردم و به عنوان پیامبرى قدرتمند و رهبرى محبوب گذراند. در همین دوران بود که با مشرکان قریش و منافقان جنگهاى متعدّدى کرد. جنگهاى آن حضرت، اغلب دفاعى و براى دفع تجاوز و حمله مشرکان بود. از جمله مشهورترین این نبردها عبارت است از: جنگ بدر، جنگ اُحد، جنگ احزاب، جنگ خیبر، جنگ موته، فتح مکّه، جنگ حُنین.
پیامبر اسلام پس از تعیین جانشین خود «امام على علیه ‏السلام» در غدیر خم و در سال آخر عمر خویش، در روز ۲۸ صفر سال ۱۱ هجرى در مدینه از دنیا رفت و در خانه خویش به خاک سپرده شد، جایى که امروز، بخشى از «مسجد النبى» است و حرم رسول خدا شمرده مى‏ شود.
زندگانى آن حضرت را به سه بخش مى‏ توان تقسیم کرد: از تولّد تا بعثت، از بعثت تا هجرت به مدینه، و از هجرت تا وفات.
حضرت محمد صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏آله همه عمر را به پاکى و ایمان گذراند. پدران و نیاکانش همه یکتا پرست بودند. خود نیز در طول عمر، یک لحظه بت نپرستید و به هیچ یک از آلودگی هاى دوران سیاه جاهلیت آلوده نگشت. در طول مدّت ۲۳ سال پیامبرى نیز یک لحظه از هدایت و ارشاد مردم به سوى توحید و راه خدا و دعوت به پاکى و نیکى و عدالت غافل نبود. وى توانست مردم پراکنده و بى فرهنگ آن روزگار را به امّتى متّحد، با ایمان و نیرومند مبدّل سازد و در سایه اسلام، تمدّن درخشان و عظیمى را پایه ‏گذارى کند که تا امروز باقى است.
تنها دخترى که از آن حضرت باقى ماند، فاطمه زهرا علیهاالسلام همسر امیرالمؤمنین علیه ‏السلام بود که چهار فرزند داشت: امام حسن، امام حسین، حضرت زینت و امّ کلثوم. نسل پیامبر اکرم از طریق دختر بزرگوارش که «کوثر» لقب یافته است، تداوم یافت. امروز به کسانى که از نسل حضرت محمد صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله اند «سادات» گفته مى ‏شود.
حضرت محمد صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله، اخلاقى والا، رفتارى انسانى و بزرگوارانه داشت و اخلاق نیک او یکى از مهمترین عوامل موفقیت او در دعوت اسلامى ‏اش به شمار مى‏ رفت. خوش اخلاقى، تواضع، عفو، ایثار، مردم دوستى، حلم، عدالت، کمک به محرومان، یتیم نوازى، شجاعت و… از جمله خصلت‏ هاى برجسته او بود. در میان یاران خویش محبوبیتى فراوان داشت و درگذشت او عظیمترین فاجعه معنوى و بشرى براى مسلمانان و همه مردم بود، چون با رحلت او نزول وحى آسمانى قطع شد و آخرین پیامبر از سلسله نورانى انبیاى الهى از دنیا رفت. او آخرین پیامبر و دین او آخرین دین و کاملترین مکتب بود. امروز بیش از ۵/۱ میلیارد انسان در سراسر جهان، مسلمان و پیرو آیین اویند.
شخصیت بارز پیامبر، چه از نظر شمایل و خلقت و چه از نظر فضایل و اخلاق، بسیار جذّاب و اثر گذار بود. سیمایى پر ابهّت و جذّاب، قامتى متوسّط، چشمانى درشت و سیاه، ابروانى پیوسته و پیشانى بلند و محاسنى پرپشت داشت. دندان هایش مرتّب و سفید و اندامش متعادل و موزون بود. چهره‏اى خندان و رفتارى متواضعانه و گفتارى شیرین و دلنشین داشت.
رفتارش در خانه خود با اهل خانه آمیخته به صلح و صفا و عاطفه بود. در کارهاى خانه کمک مى ‏کرد، با دست خویش، جامه‏ اش را وصله مى‏ زد، گوسفند را مى ‏دوشید، با اهل خانه هم غذا مى‏ شد، از هر چه حاضر بود مى ‏خورد، از هیچ غذایى بدگویى نم ى‏کرد. روى زمین مى‏ نشست و روى زمین غذا مى ‏خورد. نشست و برخاست او هم به یاد خدا و فروتنانه بود. به واردین سلام مى‏کرد و جاى مى‏ گشود. سبقت در سلام داشت، دعوت همه را (بى آنکه میان فقیر و غنى و برده و آزاد فرق بگذارد) مى ‏پذیرفت. در تشییع جنازه شرکت مى‏کرد، به عیادت بیماران مى‏ رفت، جویاى حال اصحاب خویش مى‏شد، شوخى مى ‏کرد ولى جز حق نمى ‏گفت. برخوردى مؤدّبانه داشت. هنگام برخورد، دست مى‏ داد. در چهره کسى خیره نمى ‏شد. با فقیران و بینوایان همنشین و هم غذا مى ‏شد. خیلى دیر عصبانى مى‏ گشت و خیلى زود راضى مى‏ شد و مى ‏بخشید. صبورى و تحمّل او نسبت به سختى‏ ها و جفا و تندى دیگران بسیار زیاد بود. نظم و بهداشت و بوى خوش و نظافت و تمیزى او زبانزد همگان بود.
پاى خود را پیش کسى دراز نمى‏ کرد، از کسى عیجویى نمى ‏کرد، سخن زشت و ناسزا بر زبان جارى نمى‏ ساخت، بیشتر رو به قبله مى‏ نشست. دندان هایش را مرتب مسواک مى ‏کرد و موى سر و صورتش را شانه مى‏زد و همیشه معطّر بود. وقت خویش را چه در خانه و چه در بیرون، صرف تبلیغ اسلام و ارشاد مردم و رسیدگى به نیازهاى آنان مى‏کرد. به حرفهاى دیگران خوب گوش مى ‏داد، سخن کسى را قطع نمى ‏کرد، جدّى بود و محکم و استوار راه مى‏رفت، در مسافرتها عقب‏تر از همه حرکت مى ‏کرد تا به ضعیفان و در راه ماندگان کمک کند. بخشنده و سخاوتمند بود. تواضع داشت و به هر مرکبى که فراهم بود سوار مى‏ شد و اگر وسیله‏اى نبود، پیاده مى‏ رفت.
در نماز، حالت خشوع و خشیت او فوق العاده بود. نماز شب بر آن حضرت واجب بود و پیوسته بخشى از شبهایش به تهجّد و نیایش مى‏ گذشت و به نماز بسیار علاقه داشت و چون وقت نماز مى‏ رسید، دیگر کسى را نمى‏ شناخت و مشتاقانه مهیّاى نماز مى‏ گشت و مى‏ فرمود: فروغ چشم من در نماز و روزه است و هرگز از نماز سیر نمى‏ شوم.
به دنیا هیچ دلبستگى نداشت ساده مى ‏زیست و ساده مى‏پوشید و ساده غذا مى‏خورد و هرگاه میان دو کار مخیّر مى‏شد، آنچه را که سخت‏تر بود انتخاب مى‏ کرد.
اخلاقش قرآن بود و خودش مجسمه فضایلى بود که براى تکمیل آنها مبعوث شده بود. این بود که خداوند او را «اسوه حسنه» معرفى کرد و مسلمانان را فرمود تا از این اسوه، سرمشق بگیرند. هم سیره‏اش الگوى ماست و هم گفتارهاى گهربارش راهنماى زندگى است.
باشد که پیروان و شاگردان خوبى در «مکتب محمّدى» باشیم.

۱ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: اَدِّبوا اَوْلادَکُم عَلى حُبّى و حُبِّ اَهلِ بَیتى وَ القرآنِ.

پیامبر اکرم صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: فرزنـدان خـود را بـا محـبت مـن و محبت اهل بیت من و محبت قرآن تربیت کنید.

۲ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: اِسْمَعُوا وَ اَطیعُوا لِمَنْ وَلاّهُ اللّه‏ُ الأَمْرَ، فَـاِنَّـهُ نِظـامُ الأسـلامِ.

پیامبر خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: از کسى که خداوند به او «ولایت امر» داده است، حـرف شـنوى و اطاعـت داشـته باشـید، چرا که این اطاعت، نظام ‏بخِش اسلام است.

۳ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: اَحْبِبْ فِى اللّه‏ِ وَ ابْغِضْ فِى اللّه‏ِ وَ والِ فِى اللّه‏ِ وَ عـادِ فِى اللّه‏ِ فَاِنَّهُ لَنْ تُنالَ وُلاِیَةُ اللّه‏ِ اِلاّ بِذلِک، وَ لایَجِـدُ رَجـُلٌ طَعْمَ الإیمانِ وَاِنْ کَثُرَتْ صَلاتُهُ وَ صِیامُهُ حـَتّى یـَکُونَ کَذلِک.

حضرت رسول روزى به یکى از اصحاب خویش فرمود: در راه خــدا دوست بـدار و براى خــدا دشمن بـدار، براى‏خدا موالات ودوستى ‏کن وبراى‏خدا دشمنى‏ کن، یقینا جـز با این، به ولایـت خـدا نخـواهى رسید. و هـرگز کسى طعـم ایمـان را نمى یـابد، هر چند نماز و روزه‏اش فراوان باشد، مگر آنـکه چنـین باشـد.

۴ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: حُبّى و حُبُّ اَهْلِ بَیْتى نافِعٌ فى سَبْعَةِ مَواطِنَ اَهْوالُـهُنَّ عَظیـمَةٌ:
عِنْـدَ الوَفـاةِ
و فِى الْقـَبْـرِ
وَ عِنْدَالنُّشُورِ
وَ عِنْدَالِکتابِ
وَ عِنْدَ الحِسابِ
وَ عِنْدَ المـیزانِ
وَ عِنْدَ الصِّراطِ.

رسول خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: محبّت من و محبّت اهل‏بیـت من در هـفت جا کـه هراس آنها بسیار بزرگ است، سودمند است:
۱ ـ هنگام مرگ،
۲ ـ در قــبر،
۳ ـ هنگام برانگیخته شدن،
۴ ـ هنگام دریافت نامه اعمال،
۵ ـ هنگام حسابرسى،
۶ ـ هنگام سنجش اعمال،
۷ ـ هنگام عبور از صراط.

۵ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله ‏علیه‏ و‏آله: اَیُّـهَا النّـاسُ! اِنَّ رَبَّکُمْ واحِدٌ و اِنَّ اَباکُمْ واحِدٌ کُلُّـکُمْ لأَِمَ وَ آدَمُ مِنْ تُـرابٍ «اِنَّ اَکرَمَـکُمِْ عِنْدَ اللّه‏ِ اَتْقیکُـمْ» وَ لَیْسَ لِعَرَبىٍّ عَلى عَجَمِىٍّ فَضْلٌ اِلاّ بِالتَّقْوى.

رسول‏خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله در خطبه «حجّة الوداع» فرمود: اى مردم! پروردگارتان یکى است، پدرتان هم یکى است، همه شما از آدمید و آدم از خاک است. «گرامى‏ترین شما نزدخداوند، پرهیزکارترین شماست» عرب را بر عجم هیچ برترى نیست، مگر به تقوا.

۶ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: اَلْمُؤْمِنُ مَنْ‏اَمِنَهُ المُسلِمونَ عَلى اَمْوالِهِمْ وَدِمائِهِمْ وَالْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ یَدِهِ وَ لِسانِهِ، وَ الْمُهاجِرُ مَنْ هَجَرَ السَّیّئاتِ.

پیامبر اسلام صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: مؤمن کسى است که مسلمانان او را بر مال و جان خویش، امین بدانند، مسلمان کسى است که مسلمانان از دست و زبانش در امان باشند. مهاجر کسى است که از بدى‏ها هجرت کند و گناهان را واگذارد.

۷ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: مَنْ اَصْبَحَ لا یَهْتَمُّ بِاُمُورِ الْمُسلمِینَ فَلَیْسَ مِنْهُمْ، وَ مَنْ سَمِعَ رَجُلاً یُنادى یا لَلْمُسلمِینَ فَلَمْ یُجِبْهُ فَلَیْسَ بِمُسْلِمٍ.

حضرت محمد صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: هرکس صبح کند، در حالى که به کارهاى مسلمانان اهمیّتى نمى‏دهد (و به فکر مسلمین نیست)، او از آنان نیست. و هرکس بشنود که کسى مسلمانان را به کمک فرا مى‏خواند ولى پاسخش ندهد، مسلمان نیست.

۸ الراوی: اِنَّ رَسُولَ ‏اللّه‏ِ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله بَعَثَ بِسَریّةٍ فَلَمّا رَجَعُوا قالَ: مَرْحَبا بِقَوْمٍ قَضَوْا الجِهادَ الأصْغَرَ وَ بَقِىَ لَهُـمُ الْجِـهادُ الأکْبَرُ. قیلَ: یا رَسُولَ اللّه‏! وَ مَا الجِهادُ الأکْبَرُ؟ قالَ: جِهادُ النَّفْسِ.

راوی رسول خدا صلى ‏الله ‏علیه‏ و‏آله گروهى را در پى یک مأموریت نظامى (سَریّه) فرستاد. چون بازگشتند، فرمود: درود بر گروهى که «جهاد کوچک» را انجام دادند و جهاد بزرگتر براى آنان باقى مانده است. گفتند: اى رسول خدا، جهاد بزرگتر چیست؟ فرمود: جهاد با نفس.

۹ قـالَ النّبِیّ صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏آله: اَلْجَلیسُ الصّالِحُ خَیرٌ مِنَ الوَحْدَةِ وَ الْوَحْدَةُ خَیرٌ مِنْ جَلیسِ السُّوءِ وَ اِمْلاءُ الْخَیْرِ خَیْرٌ مِنَ السُّکُوتِ وَ السُّکُوتُ خیرٌ مِنْ اِمْلاءِ الشَّرِّ.

پیامبر اکرم صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: همنشین شایسته و خوب، بهتر از تنهایى است و تنـهایـى بهـتر از همنـشین بـد اسـت. یـاد دادن نیـکى بهـتر از سـکوت است و سکوت، بهتر از یاد دادن بدى است.

۱۰ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: مَنْ ماتَ وَ لَیْسَ لَهُ اِمامٌ یَسْمَعُ لَهُ وَ یُطیعُ، مـاتَ مِیـتَةً جـاهِـلِیَّةً.

پیامبر خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: هر کس از دنیا برود، در حاکى که او را امام و پیشوایى نباشد که مطیع و گوش به فرمان او باشد، به مرگ جاهلیّت مرده است.

۱۱ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: اِنَّ الرّیاسَةَ لا تَصْلَحُ اِلاّ لِأهْلِها، فَمَنْ دَعاالنّاسَ اِلى نَفْسِهِ وَفیهِمْ مَنْ هُوَ اَعْلَمُ مِنْهُ لَمْ یَنْظُرِاللّه‏ُ اِلَیْهِ یَوْمَ القیامَةِ.

رسول خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: ریاست، جز براى اهلش، شایسته و روا نیست. پس هرکس مردم را به سوى خود بخواند، در حالى ‏که میان مردم داناتر از او هست، خداوند در روز قیامت به او نگاه نخواهد کرد.

۱۲ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: لِلْمُؤمِنِ عَلَى الْمُؤمِنِ سَبْعَةُ حُقُوقٍ واجِبَةٍ مِنَ اللّه‏ِ عَزَّوَجَلَّ عَلَیه:
اَلِأجْـلالُ فى عَیْنِهِ،
وَ الْوُدُّ لَهُ فى صَدْرِهِ،
وَ المُواساةُ لَهُ فى مالِهِ،
وَ اَنْ یُحَـرِّمَ غَیْبَتـَهُ
وَ اَنْ یَعُودَهُ فى مَرَضِهِ،
وَ اَنْ یُشَیِّـعَ جِـنازَتَهُ
وَ اَنْ لایَقُولَ فیهِ بَعْدَ مَوْتِهِ اِلاّ خَیْرا.

پیامبر اکرم صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: مؤمن برگردن برادر مؤمنش هفت حقّ واجب دارد که از سوى خدا بر او واجب شده است:
۱ ـ در چشمش به دیده احترام به او بنگرد.
۲ ـ در دلش محبّت او را داشته باشد.
۳ ـ در مالش او را هم شریک سازد.
۴ ـ غیبت او را حرام بشمارد.
۵ ـ هنگام بیمارى از او عیادت کند.
۶ ـ جنازه‏اش را تشییع کند.
۷ ـ پس ازمرگش، جز خیروخوبى درباره او نگوید.

۱۳ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: اَحْسَـنُ الهَدْىِ هَدْىُ الأنـْبیـاءِ، وَ اَشْرَفُ الْقَـتْلِ قَـتْلُ الشُّـهَداء. وَ اَعْمَى‏الْعَمى الضَّلالَةُ بَعْدَ الْهُدى، وَ خَیْـرُ الأَعْـمالِ مـا نَـفَعَ، وَ خَیـْرُالْهـُدى مَااتـُّبِعَ، وَ شَرُّ الْعَمى عَمَى‏القَلْبِ.

پیامبر اکرم صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: بهترین روش و سلوک، راه و روش پیامبران است، برترین مرگ، کشته شدنِ شهیدانِ است، بدترین و کورترین کورى، گمراهى پس از هدایت است، بهترین کارها آن است که سودمند باشد، بهترین هدایت، آن است که مورد پیروى قرار گیرد و بدترین کورى، کورىِ دل است.

۱۴ قالَ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله لِأَصْحابِهِ: اَلاَ اُخْبِرُکُمْ بِاَشرارِکُمْ؟ قالُوا: بَلى یارَسُولَ‏اللّه‏ِ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله. قالَ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: اَلْمَشّاؤُونَ بِالَّنمیمَةِ، اَلْمُفَرِّقُونَ بَیْنَ الأَحِبَّةِ، اَلباغُونَ لِلْبَراءِ الْعَیْبَ.

رسول خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله به اصحاب خویش فرمود: آیا به شما خبر دهم که بدترین شما کیست؟ گفتند: آرى اى رسول خدا. فرمود: سخن چینان، آنان که میان دوستان تفرقه ایجاد مى ‏کنند، و آنان که براى افراد بى‏گناه، در پى عیب هستند.

۱۵ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: ثَمانِیةٌ اِنْ اُهینُوا فَلا یَلُومُوا اِلاّ اَنْفُسَهُمْ: اَلذّاهِبُ اِلى مائِدَةٍ لَمْ یُدْعَ اِلَیْها، وَ الْمُتأمِّرُ عَلى رَبِّ الْبَیْتِ، وَطالِبُ الْخَیْرِ مِنْ اَعْدائِهِ، وَ طالِبُ الْفَضْلِ مِنَ اللِّئامِ، وَ الدّاخِلُ بَیْنَ اَثْنِیْنِ فى سرٍّ لَمْ یُدْخِلاهُ فیهِ، وَالْمُسْتَخِفُّ بِالسُّلطانِ، وَالجالِسُ فىمَجْلِسٍ لَیْسَ لَهُ بِاَهْلٍ وَالْمُقْبِلُ بِالْحَدیثِ عَلى مَنْ لایَسْمَعُ مِنْهُ.

رسول خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: هشت نفرند که اگر مورد اهـانت قرار گرفتند،
جز خودشان کس دیگرى را سرزنش نکنند:
۱ ـ کسى که به مهمانى و سفره‏اى رود که دعوت نشده است.
۲ ـ مهانى که به صاحب خانه دستور دهد.
۳ ـ کسى که از دشمنانش خیر و نیکى بطلبد.
۴ ـ کسى که از فرومایگان انتظار فضل و نیکى داشته باشد.
۵ ـ کسى که در یک کار سرّى میان دو نفر وارد شود که او را وارد آن راز نکرده‏اند.
۶ ـ کسى که حکومت را سبک بشمارد.
۷ ـ کسى که جایى نشیند که شایسته آنجا نیست.
۸ ـ کسى که سخن خود را به کسى بگوید که از او حرف شنوایى ندارد.

۱۶ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : اَلا اَدُلُّکُمْ عَلى خَیْرِ اَخْلاقِ الدُّنیا وَ الآخِرَةِ؟ تَصِلُ مَنْ قَطَعَکَ وَ تُعْطى مَنْ حَرَمَکَ وَتَعْـفُو عَمَّـنْ ظَلَمَکَ.

رسول اکرم صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: آیا شـما را به بهترین اخلاق دنیا و آخرت راهنمایى کنم؟ آن است‏که با هرکس که از توگسسته است، بپیوندى به هر کس که تو را محروم کرده، عطا کنى و هر کس را که به تو ستم کرده است، عفو کنى.

۱۷ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : بِاْلعِلْمِ یُطاعُ‏اللّه‏ُ وَ یُعْبَدُ، وَبِاْلعِلْمِ یُعْرَفُ‏اللّه‏ُ وَیُوَحَّدُ، وَ بِهِ تُوصَلُ الأرْحامُ و تُعْرَفُ الحَلالُ وَالْحَرامُ وَ العِـلْمُ اَمـامَ الْعَـقْلِ.

حضرت محمد صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: به وسیله علم، خداوند اطاعت و پرستیده مى‏شود، به وسیله علم، خداوند شناخه مى‏ شود و یکتا شمرده مى‏گردد، به وسیله علم، صله رحِم مى‏ شود و حلال و حرام شناخته مى‏شود، و علم، جلودار عقل است.

۱۸ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: اُوصیـکَ بِتَقـْوَى اللّه‏ِ وَصِـدْقِ الْحـَدیثِ وَالْوَفاءِ بالْعَهْدِ وَاَداءِ الأمانَةِ وَتَرْکِ الخِیانَةِ وَ لینِ الْکَلامِ وَ بَذْلِ السَّلامِ وَ حِفْظِ الجارِ وَرَحْمَةِ الْیَتیمِ وَحُسْنِ الْعَمَلِ وَقَصْرِ الأَمَلِ.

حضرت رسول صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: تو را سفارش مى‏کنم به تقواى خدا، راستگویى، وفاى به عهد، امانت دارى، ترک خیانت، نرمش در گفتار، بذل سلام، حفظ همسایه، مهربانى با یتیم، نیکوکارى و کوتاه ساختن آرزو.

۱۹ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: ثَلاثٌ مَنْ لَمْ یَکُنْ فَیهِ لَمْ یَقُمْ لَهُ عَمَلٌ: وَرَعٌ یَحْجُزُهُ عَنْ مَعاصِى‏اللّه‏ِ عَزَّوَجَلَّ، وَ عِلمٌ یَرُدُّ بِهِ جَهْلَ السَّفیهِ، وَ عَقلٌ یُدارى بِهِ النّاسَ.

رسول خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: سه چیز است که در هرکس نباشد، هیچ کار او استوارى و قوام نیابد:
۱ ـ پرهیزکارى و ورعى‏ که او را از معصیت هاى خداى متعال نگه دارد،
۲ ـ دانشى که به وسیله آن، نادانىِ سفیه را برگرداند،
۳ ـ و عقل و خردى که به وسیله آن با مردم مدارا کند.

۲۰ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : اِغْتَنِمْ خَمْسا قَبْلَ خَمْسٍ:
شَبابَکَ قَبْلَ هِرَمِکَ،
وَ صِحَّتَکَ قَبْلَ سُقْمِکَ،
وَ غِـناکَ قَبْلَ فَقْرِکَ،
وَفَراغَکَ قَبْلَ شُغْلِکَ،
وَ حَیاتَکَ قَبْلَ مَوْتِکَ.

پیامبر خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: پنج چیز را قبل از پنج چیز، غنیمت شمار،
۱ ـ جوانى‏ات را قبل از پیرى ات،
۲ ـ تندرستى‏ات را قبل از بیمارى‏ات،
۳ ـ توانگرى‏ات را قبل از تهیدستى‏ات،
۴ ـ آسودگى‏ات را قبل از گرفتارى‏ات،
۵ ـ زندگى‏ات را قبل از مرگت.

۲۱ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: مَنِ اشْتاقَ اِلَى الجَنَّةِ سارَعَ اِلَى الْخَیراتِ،
وَ مَنْ خافَ النّارَ تَرَکَ الشَّهَـواتِ،
وَ مَنْ تَرَقَّبَ الْمَوتَ اَعْرَضَ عَنِ اللَّذّاتِ،
وَ مَنْ زَهِدَ فىِ‏الدُّنیا هانَتْ عَلَیهِ المُصیباتُ.

رسول خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: هرکس مشتاق بهشت باشد، براى انجام کارهاى نیک مى ‏شتابد،
هرکس از آتش دوزخ بیمناک باشد، شهوت‏ها را رها مى‏کند،
هرکس چشم به راه مـرگ باشـد، از لذّتهـا اعراض مى‏کند،
و هرکس در دنیا پارسایى پیشه کند، مصیبتها براى او آسان مى‏گردد.

۲۲ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: اَحِبُّوا الصِّبْیانَ وَ ارْحَمُوهُمْ، فَاِذا وَعَدْتُمُوهُمْ
فَفُوا لَهُمْ، فَاِنَّهُمْ لایَرَوْنَ اِلاّ اَنَّکُمْ تَرْزُقُونَهُمْ.

پیامبر اسلام صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: کودکان را دوست بدارید و به آنان مهربانى کنید، هرگاه به آنان وعده‏اى دادید، به وعده خود وفا کنید، چون شما را جز اینگونه نمى‏بینند که شمایید که روزى آنها را مى‏دهید!

۲۳ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: اَیُّما امْرَأةٍ اَعانَتْ زَوْجَها عَلَى‏الْحَجِّ وَالْجِهادِ اَوْطَلَبِ الْعِلْمِ اَعْطاهَااللّه‏ُ مِنَ الثّوابِ ما یُعْطى امْرَأةَ اَیُّوبَ علیه‏السلام.

رسول خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: هر زنى‏که در کارِ حج، جهاد، یا آموختن علم و دانش، شوهرش را یارى وهمکارى کند، خداوند به او پاداشى خواهد داد که به همسر ایّوب (به خاطر صبورى‏اش) عطا مى‏کند.

۲۴ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: عَجَبا لِمَنْ یَحْتَمى مِنَ الطَّعامِ مَخافَةً مِنَ الدّاءِ،
کَیْفَ لا یَحْتَمى مِنَ الذُّنُوبِ مَخافَةً مِنَ النّارِ.

پیامبر اکرم صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: شگفت از کسى که از بیم مرض و بیمارى، از غذا پرهیز مى‏کند، ولى از ترس آتش دوزخ، از گناه پرهیز نمى‏ کند!

۲۵ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : صِنْفانِ مِنْ اُمَّتى اِذا صَلُحا صَلُحَتْ اُمَّتى
وَ اِذا فَسَدا فَسَدَتْ اُمَّتى.
قیلَ: یارَسُولَ اللّه‏ِ صلى‏الله‏علیه‏و‏آله وَ مَنْ هُمْ؟
قالَ صلى‏الله‏علیه‏و‏آله: الفُـقَهاءُ وَ الأُمَـراءُ.

پیامبر اسلام صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: دو صنف و گروه از امّت من هستند که اگر صالح باشند، امّت من هم خوب و شایسته مى‏ شوند و اگر فاسد شوند، امّت من نیز به فساد مى‏گرایند. پرسیدند: اى رسول خدا! آن دو گروه کدامند؟
فرمود: فقیهان و زمامداران.

۲۶ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : اِذا رَأَیْتـُمْ اَهـْلَ الرَّیْبِ وَ الْبِدَعِ مِنْ بَعـْدى
فَاَظْهِرُوا الْبَرائَةَ مِنْهُم وَ اَکْثِرُوا مِنْ سَبِّهِمْ
وَ الْقـَوْلِ فیهِمْ وَ الْوَقیعـَةِ وَ باهِتـُوهُم،
کَیْلا یَطْمـَعُوا فِى الْفَسادِ فِى‏الإسلام.

پیامبر خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: پس از من هرگاه شکّ‏آفرینان و بدعت‏گذاران در دین را دیدید، از آنان ابراز برائت کنید و به آنان زیاد دشنام بگویید و از معایب آنان بگویید و متهّمشان کنید، تا مبادا طمع در خراب کردن اسلام کنند!

۲۷ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : مَنْ عَـمِلَ عَلى غَـیْرِ عِـلْمٍ
کانَ ما یُفْسِدُ اَکْثَرَ مِمّا یُصْلِحُ.

پیامبر اکرم صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: هرکس که بدون علم و آگاهى کار کند،
بیش از آنکه اصلاح کند، خراب مى‏کند!

۲۸ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : اَلْعِلْمُ خَزائِنُ وَ مَفاتیحُهُ السُّؤالُ،
فَاسْألُوا رَحِمَکُمُ‏اللّه‏ُ فَاِنَّهُ یُؤْجَرُ اَرْبَعَةٌ:
السّائِلُ وَالْمُتَکَلِّمُ وَالْمُسْتَمِعُ وَالْمُحِبُّ لَهُمْ.

رسول خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: دانش، گنجینه‏ هایى است که کلید آن «سؤال» است. پس بپرسید، خدا رحمتتان کند، چرا که در پرسش چهار نفر بهره و اجر مى‏برند: ۱ ـ سؤال‏کننده، ۲ ـ گوینده، ۳ ـ شنونده ۴ ـ دوستدار آنان.

۲۹ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : یا اَبـاذر!
اِذا اَرادَ اللّه‏ُ بِعَبـْدٍ خَیـْرا فَقـَّهَهُ فِى الدّینِ
وَ زَهَّدَهُ فِى الدّنیا وَ بَصَّرَهُ بِعُیوُبِ نَفْسِهِ.

رسول خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله در سخنانى به ابوذرغفارى فرمود: اى ابوذر! هرگاه خداوند درباره بنده‏اى اراده خیر کند،
او را در دین، دانا مى‏سازد و در دنیا پارسا مى‏گرداند
و او را به عیبهاى خودش بینا مى‏سازد.

۳۰ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : شَـرُّ النّاسِ عِندَ اللّه‏ِ یَوْمَ القِیـامَةِ
الَّذینَ یُـکْرَمُونَ اتّـِقاءَ شَـرِّهِمْ.

رسول‏خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: در روز قیامت، بدترین مردم نزد خدا آنانند که
بـه خـاطر پرهــیز از شـرّ و بـدى شان
مورد احترام مردم قرار مى ‏گیرند.

۳۱ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : طُوبى لِمَنْ طابَ خُلْقُهُ وَطَهُرَتْ سَجِیَّتُهُ
وَصَلُحَـتْ سَریرَتُهُ وَ حَسُنَتْ عـَلانِیَتُهُ
وَ اَنْفَقَ الْفَضْلَ مِنْ مالِهِ وَ اَمْسَکَ الْفَضْلَ مِنْ قَوْلِهِ
وَ اَنْصَفَ النّاسِ مِـنْ نَفْسِهِ.

حضرت پیامبر صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: خوشا براى‏کسى‏که اخلاقش نیکو، خصلتهایش پاکیزه، درونش صالح و بیرونش نیکو باشد، مال اضافى خود را انفاق کند، سخنان اضافه را نگه دارد (ونگوید) و با مردم نسبت به خودش باانصاف رفتار کند.

۳۲ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : اِعْمَلْ بِفَرائِضِ اللّه‏ِ، تَکُنْ مِنْ اَتْقَى النّاسِ، وَ ارْضَ بِقِسْمِ اللّه‏ِ، تَکُنْ مِنْ اَغْنَى النّاسِ، وَ کُفَّ عَنْ مَحارِمِ اللّه‏ِ، تَکُنْ اَوْرَعَ النّاسِ، وَاَحْسِنْ مُجاوَرَةَ مَنْ جاوَرَکَ تَکُنْ مؤمِنا.

پیامبر خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: به واجبات خــدا عمل کن،
تا با تقـواترین مردم باشى،
به تقسیم خــدایى راضى باش،
تا بى‏نیـازترین مردم شوى،
از حرامهاى خــدا پرهیزکن،
تا پرهیزکارترین مردم باشى،
با کسى که همسـایه توست، خوشرفتارى کن،
تــا مـؤمـن بـاشى.

۳۳ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : کَفى بِالْمَرءِ عَیْـبا
اَنْ یَنْظُرَ مِنَ النّاسِ اِلى ما یَعْمى عَنْهُ مِنْ نَفْسِهِ،
اَوْ یُعَیِّرَ النّاسَ بِـما لا یَسْتَطیعُ تَرْکَهُ.

رسول خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: در عیب یک انسان همین بس، که در مردم به عیبى بنگرد که در خودش نیز هست و از دیدن آن نابیناست، یا مردم را بر چیزى سرزنش کند که خودش نمى‏تواند آن را ترک کند.

۳۴ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله: … اِخْوانى اَلّذینَ یأتُونَ مِنْ بَعْدِکُمْ، یُؤمِنُونَ بى وَ یُحِبُّونى وَ یَنْصُرونى وَ یُصَدِّقُونى وَ مارَأَونى، فَیالَیْتَ قَدْ لَقیتُ اِخوانى!

روزى پیامبر اکرم صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: کاش برادرانم را مى‏دیدم.
ابوبکر و عمر گفتند: مگر ما برادران تو نیستیم که ایمان آورده و هجرت کرده‏ایم؟ فرمود:
شما ایمان آورده و هجرت کرده‏اید، ولى کاش برادرانم را دیدار مى‏کردم.
آن دو، آن حرف را تکرار کردند. حضرت فرمود:
شما اصحاب من هستید، ولى … برادران من کسانى‏اند که پس از شما مى‏آیند، و با آنکه مرا ندیده ‏اند، به من ایمان مى‏آورند، مرا دوست دارند و مرا یارى وتصدیق مى ‏کنند. کاش آن برادرانم را دیدار مى‏کردم!

۳۵ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : رَحِــمَ اللّه‏ُ وَلَـدا اَعانَ والِدَیْهِ عَلى بِرِّهِ، وَ رَحِـمَ اللّه‏ُ والِـدا اَعانَ وَلَدَهُ عَلى بِرِّهِ، وَ رَحِـمَ اللّه‏ُ جـارا اَعانَ جارَهُ عَلى بِرِّهِ، وَ رَحِـمَ اللّه‏ُ رَفیقا اَعانَ رَفیقَهُ عَلى بِرِّهِ.

رسول اکرم صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: خدا رحمت کند فرزندى را که در کار نیک، به پدر و مادرش کمک کند،
خدا رحمت کند پدرى را که در کار نیک، پسرش را یارى کند،
خدا رحمت کند همسایه ‏اى را که در کار نیک، به یارى همسایه بشتابد،
و خدا رحمت کند دوستى را که در کار نیکِ دوستش، به او کمک کند.

۳۶ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : صَنایِعُ الْمَعْرُوفِ یَقى مَصارِعَ السُّوءِ،
وَالَصَّدَقَةُ خَفِیّا تُطْفِى‏ءُ غَضَبَ الرَّبِّ
وَ صِلَةُ الرَّحِمِ زیادَةٌ فِى الْعُمْرِ
وَ کُلُّ مَعْــرُوفٍ صَدَقَـةٌ.

رسول اکرم صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: کارهاى خوب، انسان را از مرگهاى بد، نگه مى‏دارد،
صدقه پنهانى، خشم خدا را خاموش مى‏سازد،
صله رحم، عمر را زیاد مى‏کند،
و هر کار نیکى، صدقه است.

۳۷ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : تُعْرَضُ عَلَىَّ اَعْمالُکُمْ عَشِیَّةَ الأَْْنَیْنِ وَ الْخَمیسِ،
فَما کانَ مِنْ عَمَلٍ صالحٍ حَمِدْتُ اللّه‏َ عَلَیهِ،
وَ ما کانَ مِنْ عَمَلٍ سَیِّى‏ءٍ اسْتَغْفَرْتُ اللّه‏َ لَکُمْ.

پیامبر خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: شامگاه هر دو شنبه و پنج شنبه،
کارهاى شما بر من عرضه وگزارش مى‏شود.
هر چه که کار شایسته وخوب باشد،
خدا را بر آن شکر مى‏کنم
و آنچـه که کار زشـت باشـد،
براى شما از خداوند، آمرزش مى‏طلبم.

۳۸ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : حاسِبُوا اَنْفُسَکُمْ قَبْلَ اَنْ تُحاسَبُوا،
وَ زِنُوها قَبْلَ اَنْ تُوزَنُوا و تَجَهَّزُوا لِلْعَرْضِ الأکْبَرِ.

رسول خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: پیش از آنکه به حسابتان برسند، به حساب خویش برسـید، و پیش از آنـکه شما را بسنجند و بکَشند، خود را وزن کنید، و براى آن عرضه بزرگتر (در قیامت) آماده شوید.

۳۹ قـالَ النّبِیّ صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله : طُوبى لِمَنْ وَجَدَ فِى صَحیفةِ عَمَلِهِ یَوْمَ القیامَةِ
تَحْتَ کُلِّ ذَنْبٍ «اَسْتَغْفِرُ اللّه‏َ».

رسول خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏آله فرمود: خوشا به حال آن کس که روز قیامت، در نامه
عملش زیر هر گناهى یک «استغفراللّه‏» بیابد
(یعنى پس از هر گناه، توبه کرده باشد).