قرآن

ولایت در قرآن

شرایط ولایت بر مسلمین

«بسم الله الرحمن الرحیم»

«إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاَةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ»  س:مائده آیه(55)

ترجمه:
ولىّ و سرپرست شما، تنها خداوند و پيامبرش و مؤمنانى هستند كه نماز را برپا مى دارند و در حال ركوع، زكات مى دهند.

نکته ها:
در شأن نزول آيه آمده است: سائلى وارد مسجد رسول خدا صلى الله عليه وآله شد و از مردم درخواست كمك كرد. كسى چيزى به او نداد. حضرت على عليه السلام در حالى كه به نماز مشغول بود، در حال ركوع، انگشتر خود را به سائل بخشيد. در تكريم اين بخشش، اين آيه نازل شد.
ماجراى فوق را ده نفر از اصحاب پيامبر مانند ابن عباس، عمّار ياسر، جابربن عبداللّه، ابوذر، اَنس بن مالك، بلال و… نقل كرده اند و شيعه و سنّى در اين شأن نزول، توافق دارند. (1)

عمّار ياسر مى گويد: پس از انفاق انگشتر در نماز و نزول آيه بود كه رسول خداصلى الله عليه وآله فرمود: «مَن كنتُ مولاه فعلىّ مولاه». (2)
پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله در غديرخم، براى بيان مقام حضرت على عليه السلام اين آيه را تلاوت فرمود. (3)
و خود على عليه السلام نيز براى حقّانيّت خويش، بارها اين آيه را مى خواند. (4)
ابوذر كه خود شاهد ماجرا بوده است، در مسجد الحرام براى مردم داستان فوق را نقل مى كرد. (5)
كلمه ى «ولىّ» در اين آيه، به معناى دوست و ياور نيست، چون دوستى و يارى مربوط به همه مسلمانان است، نه آنان كه در حال ركوع انفاق مى كنند.
امام صادق عليه السلام فرمودند: منظور از «الّذين آمنوا…»، على عليه السلام و اولاد او، ائمّه عليهم السلام تا روز قيامت هستند. پس هركس از اولاد او به جايگاه امامت رسيد با اين ويژگى مثل اوست، آنان صدقه مى دهند در حال ركوع. (6)
مرحوم فيض كاشانى در كتاب نوادر، حديثى را نقل مى كند كه بر اساس آن ساير امامان معصوم نيز در حال نماز و ركوع به فقرا صدقه داده اند كه اين عمل با جمع بودن كلمات «يقيمون، يؤتون، الراكعون» سازگارتر است.
امام باقرعليه السلام فرمود: خداوند پيامبرش را دستور داد كه ولايت على عليه السلام را مطرح كند و اين آيه را نازل كرد. (7)
بهترين معرّفى آن است كه اوصاف وخصوصيّات كسى گفته شود ومخاطبان، خودشان مصداق آن را پيدا كنند. (آيه بدون نام بردن از على عليه السلام، اوصاف وافعال او را برشمرده است)
امام صادق عليه السلام فرمود: على عليه السلام هزاران شاهد در غدير خم داشت، ولى نتوانست حقّ خود را بگيرد، در حالى كه اگر يك مسلمان دو شاهد داشته باشد، حقّ خود را مى گيرد! (8)
ولايت فقيه در راستاى ولايت امام معصوم است. در مقبوله ى عمربن حنظله ازامام صادق عليه السلام مى خوانيم: بنگريد به آن كس كه حديث ما را روايت كند و در حلال وحرام ما نظر نمايد و احكام ما را بشناسد. پس به حكومت او راضى باشيد كه من او را بر شما حاكم قرار دادم. «فانّى قد جعلته عليكم حاكماً…». (9)

پیام آیه:
اسلام، هم دين ولايت است و هم دين برائت. هم جاذبه دارد و هم دافعه. آيات قبل، از پذيرش ولايت يهود و نصارى نهى كرد، اين آيه مى فرمايد: خدا و رسول و كسى را كه در ركوع انگشتر داد، ولىّ خود قرار دهيد. «يا ايّها الّذين آمنوا لا تتّخذوا… انّما وليّكم اللَّه…»
– از اينكه به جاى «اوليائكم»، «وليّكم» آمده ممكن است استفاده شود كه روح ولايت پيامبر و على عليهما السلام، شعاع ولايت الهى است. «وليّكم»
– معمولاً در قرآن نماز وزكات در كنار هم مطرح شده است، ولى در اين آيه، هر دو به هم آميخته اند. (دادن زكات در حال نماز) «الّذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكاة و هم راكعون»
– كسانى كه اهل نماز و زكات نيستند، حقّ ولايت بر مردم را ندارند. «انّما وليّكم اللَّه…» («انّما»، نشانه ى انحصار ولايت در افراد خاصّ است)
– براى توجّه به محرومان، نماز هم مانع نيست. «يؤتون الزكاة و هم راكعون» (آرى، فقير نبايد از جمع مسلمانان دست خالى برگردد.)
– ولايت از آنِ كسانى است كه نسبت به اقامه ى نماز وپرداخت زكات پايدار باشد. «يقيمون الصلوة ويؤتون…» («يقيمون» و«يؤتون» نشانه دوام است)
– هرگونه ولايت، حكومت و سرپرستى كه از طريق خدا و رسول و امام نباشد، باطل است. «انّما وليّكم اللَّه…» (كلمه «انّما» علامت حصر است)
– توجّه به خلق براى خدا در حال نماز، با اقامه نماز منافات ندارد.«يؤتون الزكاة و هم راكعون»
– كسى كه نسبت به فقرا بى تفاوت باشد، نبايد رهبر و ولىّ شما باشد. «انّما وليّكم اللَّه… و يؤتون الزكاة»
– كارهاى جزئى (مثل انفاق انگشتر) نماز را باطل نمى كند. «يقيمون الصلوة و يؤتون الزكاة و هم راكعون»
– در فرهنگ قرآن، به صدقه مستحبّى هم «زكات» گفته مى شود. «يؤتون الزكاة»
– ولايت ها در طول يكديگرند، نه در برابر يكديگر. ولايت بر مسلمين، ابتدا از آنِ خداست، سپس پيامبر، آنگاه امام. «انّما وليّكم اللَّه و رسوله و الّذين آمنوا…»
– حضرت على عليه السلام در زمان خود پيامبرصلى الله عليه وآله نيز ولايت داشته است. «انّما وليّكم اللَّه و رسوله» (ظاهر ولايت، ولايت بالفعل است، نه ولايت بالقوّه. زيرا ولايت در آيه يكبار بكار برده شده كه يا همه بالفعل است و يا همه بالقوّه مى باشد)


1) الغدير، ج 2، ص 52، احقاق الحقّ، ج 2، ص 400 و كنزالعمّال، ج 6، ص 391.
2) تفسير الميزان.
3) تفسير صافى.
4) تفسير الميزان.
5) تفسير مجمع البيان.
6) كافى، ج 1، ص 288.
7) تفسير نورالثقلين وكافى، ج 1، ص 281.
8) تفسير نورالثقلين.
9) كافى، ج 1، ص 67.

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا